Anksiyete Belirtileri Nelerdir?

Anksiyete belirtileri nelerdir?

Anksiyete belirtileri herkeste aynı şekilde ortaya çıkmaz. Bazı kişiler kaygıyı daha çok bedensel olarak hisseder; kalp hızlanır, nefes değişir, mide hassaslaşır ya da kaslar gerilir. Bazılarında ise zihinsel belirtiler daha belirgindir; kişi sürekli kötü ihtimalleri düşünür, endişeyi durdurmakta zorlanır veya odaklanamaz. Kimi zaman huzursuzluk, tahammülsüzlük ve içsel gerginlik ön plandadır; kimi zaman da kaçınma, erteleme veya günlük düzenin kaygıya göre şekillenmesi dikkat çeker.

Bu nedenle anksiyete belirtilerini yalnızca “endişeli hissetmek” olarak düşünmemek gerekir. Kaygı; bedende, zihinde, duygularda ve davranışlarda farklı yollarla kendini gösterebilir. Temel belirti alanları şu şekilde sınıflanabilir:

| Belirti Alanı | Nasıl fark edilebilir? |

| -------------------------- | ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ |

| Bedensel belirtiler | Kalbin hızlanması, çarpıntı, terleme, titreme, nefesin değişmesi, göğüste sıkışma, baş dönmesi, mide-bağırsak rahatsızlığı, kas gerginliği, kolay yorulma veya uyku sorunları |

| Zihinsel belirtiler | “Ya kötü bir şey olursa?” düşüncesi, yoğun endişe, endişeyi durdurmakta zorlanma, olasılıkları tekrar tekrar düşünme, odaklanmakta zorlanma veya zihnin boşalması |

| Duygusal belirtiler | Huzursuzluk, diken üstünde hissetme, içsel gerginlik, tetikte olma, daha kolay sinirlenme ya da tahammülün azalması |

| Davranışsal belirtiler | Kaygıyı artıran yerlerden, durumlardan veya aktivitelerden kaçınma; bazı işleri erteleme; günlük düzenin kaygıya göre şekillenmesi; iş, okul, sosyal yaşam veya ilişkilerde zorlanma |

Bu belirtiler kişide ayrı ayrı görülebileceği gibi birden fazla alanla ilişkili belirtiler birlikte görülebilir. Anksiyete belirtilerinin görülmesi tek başına tanı koymak için yeterli değildir. Bu belirtilerin ne süredir, ne sıklıkla devam ettiği ve kişinin yaşamını ne kadar etkilediği de önemlidir.

Anksiyete bedende nasıl hissedilebilir?

Anksiyete bazı kişilerde önce bedende fark edilir. Kişi “kalbim hızlı atıyor ama nedenini anlayamıyorum”, “nefesim yetmiyor gibi”, “midemde bir sıkışma var” ya da “sürekli kasılı duruyorum” diye tarif edebilir. Bu bedensel anksiyete belirtileri bazen kısa süreli yaşanır; bazen de gün içinde dalgalanarak devam eder.

Sık bildirilen bedensel belirtiler şunlardır:

• kalp atışının hızlanması veya belirginleşmesi
• göğüste sıkışma ya da baskı hissi
• nefesin yetmediğini hissetmek
• kaslarda gerginlik, çene sıkma veya omuzlarda sertlik
• mide bulantısı, karın ağrısı veya bağırsak hareketlerinde değişiklik
• baş dönmesi, sersemlik veya dengesizlik hissi
• terleme, titreme veya sıcak-soğuk basması
• boğazda düğüm veya boğuluyor gibi olma hissi
• kolay irkilme, gevşeyememe veya bedenin sürekli alarmda olması
• yorgunluk, halsizlik veya dinlenmiş hissedememe

Bu belirtiler gerçek bedensel deneyimlerdir; “uydurma” ya da “sadece kafada” değildir. Ancak aynı belirtiler farklı tıbbi durumlarda da görülebilir. Bu nedenle yeni, şiddetli, alışılmadık veya hızla kötüleşen belirtilerde psikolojik açıklama yapmadan önce tıbbi değerlendirme almak gerekir.

Anksiyete zihinde ve duygularda nasıl görünebilir?

Anksiyete zihinsel alanda çoğu zaman “Ya olursa?” sorularıyla kendini gösterir. Kişi küçük bir ihtimali zihninde büyütür, aynı konuya takılı kalır ya da henüz gerçekleşmemiş bir duruma karşı kendini hazırlamaya çalışır. Bazen karar vermek bile zorlaşır; çünkü zihin sanki hep “bir şey eksik” diye sorguluyor, bir ihtimali kaçırmamaya çalışıyor ve konunun kapanmasını zorlaştırıyordur.

Bu süreç dışarıdan “fazla düşünmek” gibi görünür. Ama kişinin içinde çoğu zaman bir güvenlik arayışı vardır: yanlış karar vermemek, kötü bir şeye hazırlıksız yakalanmamak, belirsizliği bir an önce kapatmak. Bu yüzden anksiyetenin zihinsel belirtileri yalnızca çok düşünmek değil; düşüncelerin kişinin iç huzurunu, dikkatini ve karar verme alanını giderek daha fazla kaplamasıdır.

Zihinsel ve duygusal belirtiler şu şekilde yaşanabilir:

* sürekli endişelenme

* kötü bir şey olacakmış gibi hissetme

* belirsizlik karşısında huzursuz olma

* odaklanma güçlüğü

* zihnin susmaması veya aynı konuya takılı kalma

* huzursuzluk, iç sıkıntısı veya sabırsızlık

* uykuya dalmakta ya da uykuyu sürdürmekte zorlanma

* sinirlilik veya çabuk gerilme

Bazı kişilerde bu zihinsel yoğunluğa aşırı düşünme ya da istemeden gelen rahatsız edici düşünceler eşlik eder. Kişi “Neden böyle düşündüm?”, “Bu düşünce benimle ilgili kötü bir şey mi söylüyor?” ya da “Bunu aklımdan çıkarmalıyım” diye uğraştıkça düşünce daha görünür hale gelir. Bu tür düşünceler tek başına kişinin niyetini, karakterini ya da gerçekten ne yapacağını göstermez; kaygı arttığında zihin bu düşünceleri daha tehdit ediciymiş gibi ele alabilir.

Bu deneyimler, zihnin ve bedenin olası bir tehlikeyi önceden fark edip kendini korumaya çalışmasıyla ilişkili olabilir. Sorun, bu alarm sisteminin bazen gerçek tehlike olmadığı halde fazla sık, fazla yoğun veya günlük yaşamı zorlaştıracak kadar uzun süre devrede kalmasıdır.

Anksiyete davranışlarda nasıl fark edilir?

Anksiyete yalnızca kişinin içinde yaşadığı bir duygu değildir; ne yaptığına, nelerden uzak durduğuna ve kaygısını azaltmak için hangi yollara başvurduğuna da yansır. Kişi kısa vadede rahatlamak için kaygı uyandıran ortamlardan kaçınır, bazı durumlara girmeyi erteler, sürekli kontrol etmeye çalışır ya da yakınlarından tekrar tekrar güvence almak ister.

Bu davranışların ortak noktası çoğu zaman rahatlama arayışıdır. Kişi o anda kaygısını azaltmak, hata yapmamak, kötü bir şeye hazırlıksız yakalanmamak ya da belirsizliği kapatmak ister. Ancak kaçınma, kontrol etme ve sürekli güvence arama gibi davranışlar kısa vadede rahatlatırken, uzun vadede kaygının sürmesine katkıda bulunabilir. Örneğin bir ortamdan kaçınmak o an kişiyi rahatlatır; fakat aynı ortama yeniden girmek zamanla daha zor hale gelebilir.

Anksiyete davranışlarda şu şekillerde fark edilebilir:

• kaygı uyandıran ortamlardan, konuşmalardan veya durumlardan kaçınmak
• bazı işleri, kararları ya da sorumlulukları ertelemek
• hata yapmamak için aşırı hazırlık yapmak
• aynı şeyi tekrar tekrar kontrol etmek
• yakınlardan veya uzmanlardan sık sık güvence istemek
• sağlık kaygısı olduğunda bedensel belirtileri kontrol etmek ya da internette belirti araştırmak
• kaygı nedeniyle iş, okul, sosyal yaşam veya günlük rutinlerde zorlanmak

Bu davranışlar kişinin “mantıksız” davrandığı anlamına gelmez. Çoğu zaman kişi yalnızca o anki huzursuzluğu azaltmaya çalışır. Sorun, rahatlatan davranışların zamanla kaygının etrafında daha dar bir yaşam alanı oluşturmasıdır. Kaçınılan durumlar çoğaldıkça, güvence arama sıklaştıkça ya da kontrol etme ihtiyacı arttıkça kişi kendini daha az esnek, daha çok kaygının kurallarına göre hareket ederken bulabilir.